De Talentenhaven

Véronique Minnebo - Begeleiding van hoogbegaafde kinderen en jongeren
Antwerpen (Berchem)

Blog

Dabrowski: de positieve desintegratietheorie en prikkelhooggevoeligheden

Geplaatst op 19 januari, 2016 om 7:50

 

Kasimierz Dabrowski was een Poolse psychiater en psycholoog (1902-1980) die vooral bekend is om zijn “theorie van positieve desintegratie”. Dabrowski onderscheidt 5, op elkaar volgende ontwikkelingsniveaus waarbij de emotionele ontwikkeling de katalysator is om te stijgen naar een volgend niveau. Emotionele ontwikkeling loopt van egocentrisme naar altruïsme via een proces van desintegratie of "uiteenvallen"; vandaar de term "positieve disintegratie".

 

Eigenlijk zegt Dabrowski dat je, om als mens te groeien en op een hoger ontwikkelingsniveau te komen, eerst je bestaande wereldbeeld, referentiekader, visie, gedachten, gedragingen, patronen, gevoelens helemaal moet herbekijken. Ze moeten als het ware afgebroken worden, uiteenvallen en vervolgens terug worden opgebouwd op een manier die meer met je geëvolueerde persoonlijke waarden overeenkomt. Dit proces kan in gang gezet worden door intense ervaringen, schokkende gebeurtenissen of gevoelens, innerlijk conflict enz. Dabrwoski stelt dan ook dat innerlijk conflict, of zelfs neurose niet noodzakelijk negatief hoeft te zijn en niet meteen moet worden “genezen” of rechtgetrokken. Wanneer iemand een dergelijke intense, moeilijke periode, een dergelijk innerlijk conflict doormaakt, bestaat de kans dat hij of zij emotioneel aan het groeien is, of ten minste de mogelijkheid daartoe heeft.


 Aan de basis van uitzonderlijke intensiteit ligt volgens Dabrowski een sterk verhoogde prikkelbaarheid van het centrale zenuwstelsel door stimuli, als gevolg van gevoeligere zenuwuiteinden en snellere synapsen (contacten, communicatie tussen hersencellen).

 

Dabrowski onderscheidt 5 verschillende prikkelhooggevoeligheden (overexcitabilities) die elk al op jonge leeftijd tot uiting komen:


 – Psychomotorische prikkelhooggevoeligheid: grote fysieke energie, gevoelens van rusteloosheid, beweeglijkheid. Dit kan zich uiten als tics, repetitieve bewegingen, ijsberen, met de benen wiebelen, moeilijk kunnen stilzitten, impulsief praten, antwoorden voor de vraag is afgemaakt, zinnen van anderen vervolledigen, ongeduld, taken snel en niet systematisch afwerken, verschillende activiteiten of projecten tegelijk aanpakken enz.


Sensorische prikkelhooggevoeligheid: rijke, intense zintuiglijke ervaringen. Sensorisch hooggevoelige personen kunnen intens genieten van mooie of lekkere dingen. Tegelijk ervaren ze geluiden, licht, geuren, aanrakingen, stoffen, pijn vaak al snel als overweldigend en onaangenaam of zelfs onuitstaanbaar. Dit is het kind dat geen etiketjes in zijn kledij verdraagt, bepaalde voeding niet wil eten omwille van de textuur ervan (brokjes, vezeltjes, sponzig...) of verstijft of opspringt wanneer het wordt geknuffeld of aangeraakt.


Verbeeldende prikkelhooggevoeligheid: kinderen (mensen) met een grote fantasie en drang tot creëren. Dat laatste voelt voor hen vaak aan als therapeutisch, kalmerend. Creëren is vaak een echte noodzaak, die een directe invloed heeft op het welzijn. Ze geven ook wel eens de indruk er met hun gedachten niet bij te zijn, te dagdromen en zijn snel afgeleid door hun omgeving. Vaak beginnen ze enthousiast aan projecten, maar verliezen gaandeweg de interesse (wanneer het nieuwe eraf is). Kinderen met deze prikkelhooggevoeligheid hebben vaak ingebeelde vriendjes, of geven menselijke trekken aan objecten (vb. een naam geven aan een fiets; vork en mes met elkaar laten praten). Bovendien hebben ze de neiging om gebeurtenissen te ordenen volgens aantrekkelijkheid of interesse en niet sequentieel. Ze zijn snel verveeld en gaan dan fantaseren. Soms gaat hun fantasie ook met hen op de loop, en ze zijn dan ook gevoelig voor nachtmerries of specifieke angsten.


Emotionele prikkelhooggevoeligheid is wellicht de meest zichtbare, herkenbare hooggevoeligheid. Dit zijn de mensen die vaak gedreven worden door grote humeurschommelingen, die mekaar bovendien ook vaak snel opvolgen. Hun reacties zijn vaak erg intens en lijken voor een buitenstaander vaak onvoorspelbaar. Dit kan het sociaal functioneren soms (ernstig) bemoeilijken. Anderzijds reageren deze mensen ook buitengewoon enthousiast op fijne gebeurtenissen. Ze zijn doorgaans ook erg gevoelig voor de emoties van anderen en pikken die erg snel op, vaak uit subtiele signalen. Emotionele prikkelhooggevoeligheid is één van de belangrijkste redenen waarom kinderen en volwassenen in therapeutische trajecten terechtkomen.


Intellectuele prikkelhooggevoeligheid wordt gekenmerkt door een voorliefde voor abstract en divergent denken, een grote honger naar informatie en leren, een grote nieuwsgierigheid. Wanneer iets hun interesse wegdraagt, kunnen deze mensen daar helemaal in opgaan en er uren, dagen, weken aan een stuk intens mee bezig zijn. Soms beperken de interessevelden zich tot één of enkele onderwerpen, maar evenzeer ontmoet je wel eens mensen met erg brede, diepgaande interesses. Intellectueel intense mensen snakken naar intellectuele prikkels, verslinden boeken, surfen uren op het internet op zoek naar informatie. Anderzijds hebben ze echter vaak weinig geduld en aandacht voor taken die hen niet boeien, voor in hun ogen overbodige details of structuren. Ze werken soms onnauwkeurig of maken fouten door onzorgvuldigheid.

 

Dabrowski werkte als onderzoeker en psychotherapeut jarenlang met (hoog)begaafde mensen. Hij ontdekte dat ze vaker dan anderen blijk gaven van deze prikkelhooggevoeligheden en intensiteit en dat ze daarbij regelmatig op onbegrip van hun omgeving stootten. Hij zag dit echter niet als uitingen van een psychische aandoening of probleem, maar als een bijzonder vermogen dat mensen in staat stelt om te groeien.


Wanneer bovenstaande beschrijvingen en uitingen van prikkelhooggevoeligheid doen denken aan symptomen van bepaalde veel gediagnosticeerde aandoeningen, dan is dat niet toevallig. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de grens tussen bepaalde aandoeningen en hoogbegaafdheid vaag is en diagnoses achteraf wel eens moeten worden herzien. O.a. Burge (2012) schuift in The ADD Myth: How to Cultivate the Unique Gifts of Intense Personalities (De ADD-mythe: hoe je de uitzonderlijke gaven van intense persoonlijkheden kunt cultiveren) de prikkelhooggevoeligheden naar voor als een betere, complexere beschrijving van intense personen en pleit ervoor om het idee dat deze mensen een beperking of handicap zouden hebben, opzij te zetten. In plaats van te focussen op de remediëring van zwakke punten en tekorten moet men eerder de talenten en sterktes die de prikkelhooggevoeligheden met zich meebrengen, ontwikkelen. In deze benadering krijgt Burge verrassend genoeg grotendeels de steun van de Amerikaanse psychiater en voorzitter van de revisiecommissie van de DSM IV (Handboek van psychiatrische aandoeningen), Dr. Allen Frances.


 

 

 

 

Het debat hierover is volop aan de gang en het stellen van diagnoses moet uiteraard worden overgelaten aan deskundige artsen ter zake, maar de evolutie naar een positievere benadering van diversiteit in zijn en denken kunnen we enkel maar toejuichen.


-------------------

 

Burge, M. (2012). The ADD Myth: How to Cultivate the Unique Gifts of Intense Personalities. San Francisco: Conari Press

Daniels, S & Piechowsky, M. ed. (2009). Living with Intensity. Tucson: Great Potential Press.

The Theory of Positive Disintegration: http://positivedisintegration.com/ , 19/12/2014.

 

 

Categorieën: Geen

Plaats een reactie

Oeps!

Oops, you forgot something.

Oeps!

De woorden die je hebt ingetypt komen niet overeen met de opgegeven tekst. Probeer het nogmaals.

0 reacties