De Talentenhaven

Véronique Minnebo - Begeleiding van hoogbegaafde kinderen en jongeren
Antwerpen (Berchem)

Blog

Slim, dat wel, maar zo chaotisch (ongeduldig/ongeconcentreerd...)

Geplaatst op 2 december, 2015 om 6:35

Is jouw (hoog)begaafde kind ook voortdurend zijn gymtas kwijt, vergeet het huistaken te maken, kan het wel erg moeilijk tegen verlies of is het snel afgeleid? Dan heeft het mogelijk last van minder sterk ontwikkelde executieve functies.

 Executieve functies zijn herseneigenschappen die kinderen in de loop van hun adolescentie ontwikkelen en die je nodig hebt om goed te functioneren op school en in de maatschappij. Deze functies helpen een kind doelen te bepalen, die doelen ook te bereiken en zijn gedrag in functie van het doel aan te sturen. Het is natuurlijk niet zo dat je deze functies voor je puberteit niet bezit, maar in de adolescentie beginnen ze door te rijpen en kennen ze een ontwikkeling, die pas echt voltooid is rond je 25e…


(Hoog)begaafde kinderen en jongeren kunnen soms problemen hebben met de ontwikkeling van deze vaardigheden, zeker wanneer ze lange tijd onderpresteren, niet voldoende gemotiveerd raken, te veel uitdagingen zien of zich niet voldoende concentreren (wegens verveling of desinteresse). Hierdoor loopt een kind vaak veel oefenmomenten, waarop het die functies kan aanscherpen, mis. En loopt het op een gegeven moment tegen moeilijkheden aan waarmee het zich geen raad mee weet, vaak in de middelbare school of nog later. Op school gaat het mis, het zelfbeeld krijgt een deuk, de relatie met leerkrachten en ouders lijdt onder de voortdurende negatieve opmerkingen…

 

Maar zover hoeft het niet te komen! Wanneer je een beetje op de hoogte bent van hoe het tienerbrein zich ontwikkelt en welke rol executieve functies spelen, kun je ze op tijd bewust gaan oefenen. Dat kan op allerlei manieren, ook speels.


 Hieronder vind je een overzicht van de verschillende executieve vaardigheden en een lijst met spellen en speelgoed die deze op een leuke manier aanscherpen. Wil je nog meer informatie of hulp, neem dan contact op! In De Talentenhaven kan ik jouw kind helpen ontdekken met welke executieve functies het moeite heeft, en hoe die te verbeteren, opdat het aangeboren talent meer kans krijgt om tot uiting te komen, het zelfbeeld terug opgepoetst wordt en je kind zich opnieuw gelukkiger gaat voelen.


 1) De executieve vaardigheden plannen, prioriteren en organiseren stellen je in staat om een plan te bedenken waarmee je een vooraf bepaald doel kunt bereiken of een taak kunt voltooien. Je kunt ook beslissen waarop je je aandacht richt en waarop niet. Je kunt dus hoofd- en bijzaken van elkaar onderscheiden. Bovendien ben je in staat om zaken volgens een zelfbedachte structuur te ordenen, bijvoorbeeld door een stappenplan te maken en te volgen en ordelijk met het nodige materiaal om te gaan. Dat begint al bij het uitpakken van het spel en eindigt pas wanneer het netjes weer is opgeruimd.


 

Denkspellen voor één persoon laten vaak bij de eenvoudige opgaven nog toe om puur intuïtief te werk te gaan, maar naarmate de opdrachten complexer worden, helpt het om een strategie te bedenken en vooruit te plannen. Datzelfde geldt voor strategische spellen. Bovendien moet je alleen of samen geordend met het materiaal omgaan: de kaartjes op (logisch geordende) stapeltjes leggen, het speelbord opstellen en de stukken verdelen enz.


 De spellen op deze pagina bieden niet alleen een leuke uitdaging voor (hoog)begaafde kinderen, maar oefenen ook de vaardigheden “plannen, prioriteren organiseren”.

 

2) Taakinitiatie wil zeggen dat je direct, zonder afleiding of uitstelgedrag, efficiënt aan een taak kunt beginnen. Voor sommige kinderen is alleen al het kiezen van een spel of niveau, het klaarzetten en vervolgens ook beginnen te spelen, een hele uitdaging.

 Legpuzzels met veel stukjes en details zijn bijvoorbeeld ook erg geschikt om deze vaardigheid te oefenen: begin je aan de rand of in het midden? Laat je je niet ontmoedigen door de grote hoeveelheid stukjes of de details op de voorbeeldplaat? Ontdek hier spellen en puzzels die vragen dat je er gewoon aan begint!


 3) Reactie-inhibitie is het vermogen om je reactie in te houden en eerst na te denken alvorens te doen, te reageren. Je beoordeelt een situatie eerst en denkt na over de consequenties van je mogelijke reactie. Deze executieve vaardigheid helpt je bij het focussen en je impulsiviteit te beheersen. Ook emotieregulatie komt hier kijken: Kun je het hoofd koel houden wanneer het je niet meezit of je het spelletje dreigt te verliezen? Hoe gedraag je je als winnaar? Hoe zorg je ervoor dat anderen ook een volgende keer nog met jou willen spelen?

 

Bij de spellen die je op deze pagina vindt, is het belangrijk dat je niet zomaar in het wilde weg begint, dat je de spelregels kent en volgt, goed kijkt naar het materiaal en het doel. Bovendien moet je bij gezelschapsspellen ook op je beurt wachten en er rekening mee houden dat de briljante zet die je in gedachten had, misschien niet meer mogelijk is wanneer jij aan de beurt bent...

 

4) Je werkgeheugen of je korte-termijngeheugen heb je nodig om informatie te verwerken. Met je werkgeheugen haal je op het juiste moment de juiste informatie uit je lange-termijngeheugen (je herinneringen). Wanneer je leert of een complexe opdracht uitvoert, manipuleer je die informatie, leg je nieuwe kennisstructuren aan en breid je zo je kennis uit. Door je werkgeheugen te trainen ben je in staat om eerder geleerde ervaringen, vaardigheden, oplossingsstrategieën in nieuwe situaties toe te passen. Bovendien vergemakkelijk je het terughalen, de bereikbaarheid van kennis. Werkgeheugen is een belangrijke factor bij leren, en heeft een grote impact op hoe je op schoolse taken presteert.


 

Wanneer je een spel speelt, moet je natuurlijk het doel van het spel voor ogen houden. Bij logische denk- en strategiespellen is het handig wanneer je verschillende zetten in gedachten kunt houden en voorbereiden. Wanneer je bij een denkspel vastloopt, en je weet nog van welke eerdere stappen je zeker was, hoef je niet helemaal opnieuw te beginnen. Bovendien moet je bij bepaalde spellen ook weten welke stukken je op welke manier mag verplaatsen, en wie er aan de beurt is. Kijk hier voor spellen die een beroep doen op je werkgeheugen!

 

5) Volgehouden aandacht en doelgericht gedrag betekent dat je voor jezelf een doel stelt en vervolgens doorwerkt aan een taak en ze afmaakt, ondanks afleiding, tegenvallers, verveling…

 

Maak je een opdracht de eigenlijk te gemakkelijk is, ook af? En een moeilijke opdracht? Zet je door wanneer het spel niet loopt zoals je had verwacht of gepland? Het is immers niet leuk voor de andere spelers als je midden in het spel stopt. Volgehouden aandacht en doelgericht gedrag heb je nodig om een spel uit te spelen en om door te zetten wanneer het niet meteen goed lukt. Denkspellen (vooral de moeilijkere niveaus) en gezelschapsspellen nodigen uit om je hierin te oefenen.

 

6) Time-management stelt je in staat om de beschikbare tijd in de gaten te houden en die tijd efficiënt en effectief te gebruiken. Je kunt dus inschatten hoeveel tijd er nog overblijft, hoe je die tijd indeelt en hoe je je aan een tijdslimiet kunt houden.

 

Hier vind je enkele spellen met een tijdslimiet, waarbij je dus tijdens elke beurt onder tijdsdruk staat. Daarnaast kun je natuurlijk ook oefenen met Time Management door het juiste spel te kiezen afhankelijk van de beschikbare tijd: heb je even een kwartiertje vrij tussen twee andere bezigheden door? Dan kies je best geen spel waarbij het klaarzetten alleen al 10 minuten in beslag neemt.


Een visueel duidelijke timer kan helpen om de beschikbare tijd in het hoog te houden en tijdsbesef aan te scherpen, zeker bij kinderen met een voorkeur voor een visuele denkstijl (zogenaamde beelddenkers). Klik hier voor een digitale timer.


7) Soms lopen de dingen niet volgens plan. Dankzij de executieve vaardigheid Flexibiliteit kun je inspelen op verander(en)de omstandigheden en situaties en je werkwijze indien nodig aanpassen, bijvoorbeeld wanneer er onverwachte belemmeringen opduiken, je nieuwe informatie krijgt of fouten maakt. Bij coöperatieve spellen zul je ook met je medespelers moeten kunnen samenwerken om het spel uit te spelen, en dat betekent dat je soms het idee van de ander moet volgen. En misschien had je bij een strategisch spel net een geweldige zet in gedachten, maar strooit je tegenspeler roet in het eten. Oefen jezelf in flexibiliteit met deze spellen!


 8 ) Metacognitie betekent dat je nadenkt over je gedrag, je handelen en kunt beoordelen of het effectief is in de gegeven situatie. Metacognitie kun je bij elk denk-, strategie- of reactiespel oefenen. Hier vind je een reflectieformulier met vragen, die jou bewust maken van je denkwijze, spelstrategie, omgang met moeilijkheden en tegenslag, gevoel bij het spel enz. Dit reflectieformulier kan ook worden ingezet in de (kangoeroe/plus)klas als neerslag van het leer- en denkproces bij de inzet van spelletjes.

 

De Talentenhaven


Meer informatie en ideeën:  

Buyssen-Duran, Y. (2013). Talent-vaardig. Methode voor het aanleren van vaardigheden bij (hoog)begaafde kinderen. Roosendaal: Praktijk Hoogbegaafd Roosendaal.

 

Dawson, P. & Guare, R. (2010). Executieve functies bij kinderen en adolescenten. Een praktische gids voor diagnostiek en interventie. Amsterdam: Hogreffe.

 

Dawson, P. & Guare, R. (2012). Coachen van kinderen en adolescenten met zwakke executieve functies. Amsterdam: Hogreffe.

 

Dawson, P., Guare, C. & Guare R. (2013). Slim maar… Help adolescenten hun talenten benutten door hun executieve functies te versterken. Amsterdam: Hogreffe.

 

Van Bijsterveld, S. (2014). Denkspellen inzetten in de klas. Drachten: Eduforce.

 

 

 

 


Categorieën: Geen

Plaats een reactie

Oeps!

Oops, you forgot something.

Oeps!

De woorden die je hebt ingetypt komen niet overeen met de opgegeven tekst. Probeer het nogmaals.

0 reacties