De Talentenhaven

Véronique Minnebo - Begeleiding van hoogbegaafde kinderen en jongeren
Antwerpen (Berchem)

Kenmerken hoogbegaafdheid

Op een dag ontstaat er een vermoeden: je kind lijkt een hoop dingen sneller te kunnen dan wat "in de boekjes" staat. Het slaapt misschien ook weinig, kijkt alert om zich heen, lijkt al als baby te snappen wat oorzaak en gevolg zijn, is gevoelig voor geluiden, geuren, stoffen..., stelt eindeloos waarom-vragen en is al van jongsaf geboeid door complexe onderwerpen: hoe is het heelal ontstaan? Waarom stierven de dino's uit? Welke landen en talen bestaan er allemaal? Het experimenteert graag en veel. Of lijkt veel emotioneler te reageren op situaties. Allemaal zaken die kunnen wijzen op hoogbegaafdheid. Maar... mag je je intuïtie wel vertrouwen? Wat gaan anderen zeggen wanneer je hiermee komt aanzetten? En wat als...? Maar vooral: wat is hoogbegaafdheid nu eigenlijk, welke kenmerken zijn typisch voor hoogbegaafdheid? is een iq-test nodig?
Ontzettend veel vragen. Misschien ook een spiegel, herkenning? Hieronder vind je alvast een stuk van een antwoord.

Wil je wat meer zekerheid, of wat geruststelling en herkenning, neem dan contact op met De Talentenhaven! Maandelijks heb ik ruimte voor enkele individuele adviesgesprekken.

Omdat (h)erkenning zo belangrijk is voor gemoedsrust en geluk!


Hoogbegaafdheid
is een combinatie van een een hoge intelligentie, creativiteit en doorzettingsvermogen. Hoogbegaafden zijn cognitief sterk, maar ook andere zaken spelen een belangrijke rol. De term wordt gebruikt om aan te geven dat ze opvallende vermogens of vaardigheden hebben.

Hoogbegaafden blinken vaak uit binnen hun terrein van begaafdheid. Ze verrichten taken vaak sneller en/of voeren taken beter uit (maken minder fouten) dan hun niet-hoogbegaafde leeftijdsgenoten. Ze lossen problemen sneller op, zodat ze tijd en energie over hebben voor andere (aangenamere) bezigheden. Hoogbegaafdheid kan soms leiden tot uitzonderlijke prestaties.


Hoogsensitiviteit / Hooggevoeligheid

Hoogbegaafdheid wordt ook gekenmerkt door een verhoogde responsiviteit van het centrale zenuwstelsel op stimuli. Prikkelhooggevoeligheid is dus een essentieel onderdeel van hoogbegaafdheid. Hiermee wordt bedoeld: een groot waarnemingsvermogen, op verschillende vlakken (tactiel, sensorisch, emotioneel, auditief, visueel...) en een diepere verwerking van de prikkels. Het lijkt wel of de werkelijkheid veel sterker "binnenkomt" bij een hoogbegaafd kind. Het ervaart meer en sterkere prikkels, is veel alerter. Sommige kinderen spreken zelfs van een "speciaal antennetje" waarmee ze vb. de sfeer in een kamer bijna letterlijk proeven of voelen. En wanneer de input voortdurend groter is, krijgen hersenen weer meer gelegenheid om nieuwe verbindingen te maken. Daarnaast verwerken hoogbegaafden de prikkels ook dieper, reageren ze er vaak intenser op en kennen ze soms al jong een grote empathie. Overigens kan deze hoge prikkelgevoeligheid ook de aanleiding zijn tot bijkomende (soms verkeerde) diagnoses bij hoogbegaafde kinderen. Deze prikkelgevoeligheid kan bovendien ook ontzettend vermoeiend zijn, voor de omgeving, maar vooral ook voor het kind zelf.

Nature of nurture?

Allebei! Erfelijkheid is een belangrijke component van hoogbegaafdheid, maar hoogbegaafdheid ontwikkelt zich niet in een vacuüm. De sociale omgeving - ouders, vrienden, school - heeft een grote invloed op de ontwikkeling ervan, zowel positief als negatief.


Asynchrone ontwikkeling

Bij hoogbegaafde kinderen is er altijd sprake van een asynchrone ontwikkeling. Dat wil zeggen dat de ontwikkeling niet gelijkmatig verloopt. Bij hoogbegaafde kinderen ligt de cognitieve ontwikkeling van het kind voor op het gemiddelde, terwijl de ontwikkeling op andere gebieden (motorisch of sociaal) normaal is, of zelfs achterblijft. Zo krijg je typische situaties waarin je op het ene moment met een zevenjarige converseert op het niveau van een twaalfjarige, terwijl datzelfde kind vijf minuten later woedend over de grond rolt omdat iets niet naar zijn zin is.

Hoogbegaafdheid, een probleem?


Hoogbegaafdheid hoeft geen probleem te zijn, maar hoogbegaafden vormen een risicogroep. Vaak hebben ze moeite met het schoolsysteem omdat dit met hen onvoldoende rekening houdt. Een mogelijk gevolg kan gedragsproblematiek en/of onderpresteren zijn. Ook kan een hoogbegaafd kind een vervormd zelfbeeld ontwikkelen, wanneer het herhaaldelijk op onbegrip stuit en geen inzicht k de reden waarom het zich soms anders voelt en gedraagt.


Wat kun je doen?


De opvoeding van een hoogbegaafd kind is niet altijd gemakkelijk. Ouders zijn vaak zelf zoekende en stoten regelmatig op onbegrip van de omgeving. Ook voor leerkrachten is het in de praktijk niet altijd vanzelfsprekend om in te spelen op de behoeften van hoogbegaafden. Mogelijkheden om het aanbod en het traject op school aan te passen, zijn verdichting en uitbreiding van het leerstofaanbod, een kangoeroewerking (speciale lesuren waarin - vermoedelijk - hoogbegaafde kinderen samen leren en aan projecten werken) en versnelling (volledig of slechts voor één of meer vakken).


Ouders doen er allereerst goed aan een ondersteunend en begripvol netwerk op te bouwen, lotgenoten te ontmoeten, de zelfzorg niet uit het oog te verliezen en zichzelf met mildheid te bejegenen. Hoogbegaafde kinderen opvoeden kan vaak aanvoelen als een emotionele rollercoaster en fysiek en psychisch erg intens zijn. Een ruggensteuntje of advies van een externe deskundige kan ouders op weg helpen en (hun geloof in) de eigen kracht versterken. 


Daarnaast is het heel ok, en zelfs nodig om je kind de stimulerende omgeving en activiteiten te bieden, waar het nood aan heeft en vaak expliciet om vraagt. Je bent dan geen pushende ouder, het omgekeerd is eerder het geval: je kind drijft jou vooruit.


Wanneer je als ouder een vermoeden hebt van hoogbegaafdheid, neem je dat best serieus.


Hoe sneller de hoogbegaafde manier van denken en voelen bij een kind immers wordt vastgesteld en erkend, des te beter kun je dat kind begeleiden en ervoor zorgen dat het dit potentieel ook kan omzetten in hoogbegaafd gedrag. Dit is absoluut noodzakelijk voor een hoogbegaafd kind om te functioneren en gelukkig te zijn! Ten laatste tegen de lagere schoolleeftijd, maar liefst ook eerder, zijn erkenning en aanpassing van het aanbod op school aan hun specifieke leerstijl, nodig. Later ingrijpen kan uiteraard altijd, maar het is jammer om eerst vast te lopen en belangrijke jaren en leermomenten te verliezen. Voorkomen is ook hier beter dan genezen.


Heb je een vermoeden en wil je graag meer zekerheid? Bij De Talentenhaven kun je terecht voor signalering en onderzoek. Ik help je ook heel graag verder met je vragen over opvoeding of over mogelijke eigen hoogbegaafdheid!

Maandelijks heb ik ruimte voor enkele individuele adviesgesprekken. Wil je hiervoor graag een afspraak maken, heb je vragen of, aarzel dan niet en geef me een seintje!
Kenmerken van hoogbegaafde kinderen en jongeren


  • Snel begrip van woorden, nuances
  • Grote woordenschat, al op jonge leeftijd
  • Al jong een zinnig gesprek kunnen voeren
  • Verbanden leggen en kennis combineren
  • Grote nieuwsgierigheid
  • Snel verveeld wanneer iets gekend is (ook bij baby's merkbaar)
  • Al erg jong erg alert
  • Opvallend sterk geheugen: een verhaaltje woordelijk onthouden na één of twee keer voorlezen, anekdotes van lang geleden navertellen, liedjes en gedichtjes goed onthouden. 
  • Al jong (voor de kleuterschoolleeftijd) de kleuren en hun nuances kennen (lila, mauve, turkoois, lichtgroen...)
  • Al jong automerken, vlaggen... herkennen
  • Al jong (3 jaar) puzzels voorbij het verwachte leeftijdsniveau maken
  • Onderzoekend zijn, graag dingen uitproberen, experimenteren
  • Snel gefrustreerd wanneer iets niet lukt
  • Grote behoefte aan autonomie: zelf doen, zelf leren, zelf beslissen...
  • Kritische zin: telkens weer de discussie aangaan, het zelden zomaar eens zijn met beslissingen, opdrachten...
  • Gevoelig zijn voor geluiden, texturen (ook vb. "brokjes" in de voeding), geuren
  • Graag contact aangaan met ouderen of juist jongere kinderen
  • Graag contact aangaan met volwassenen
  • Al vroeg inzicht in structuren, zoals vb. dag- en weekplanning
  • Inzicht in de sociale situaties
  • Groot rechtvaardigheidsgevoel
  • Tekenontwikkeling kan voorbij het verwachte leeftijdsniveau zijn
  • Op school een "ander" kind dan thuis (uitbarstingen, ander leergedrag, thuis leergierig maar op school niet)
  • Al vroeg met letters en cijfers bezig. Sommige hoogbegaafde kinderen leren (zichzelf) al in de kleuterschool lezen en schrijven
  • Weinig of geen contact met klasgenoten
  • Dromerig, niet 'meedoen'
  • Gedragsproblemen in de klas
  • Leiding nemen over de klasgenoten
  • Eigen, nieuwe, soms ingewikkelde regels verzinnen bij spelletjes.
  • Een gevorderd gevoel voor humor
  • Gevoel voor woordspelingen en grapjes
  • Goed ruimtelijk inzicht, vb. merkbaar bij het spelen met constructiespeelgoed, doolhoven enz.
  • ...